Koleksiyonluk Eserleri Doğru Saklamak: Nem, Işık ve Elleçleme

Koleksiyonluk bir cildin ya da çerçeveli bir eserin ömrünü belirleyen şey, çoğu zaman onu nasıl sakladığınızdır. Kâğıt ve deri yavaş çalışan malzemelerdir; verdikleri hasar bir günde değil yıllar içinde görünür hale gelir. İyi haber şu ki, alınacak önlemlerin neredeyse tamamı basit ve masrafsızdır.

Nem ve sıcaklık

Kâğıt için ideal aralık yaklaşık %45–55 bağıl nem, 18–22 °C sıcaklıktır. Asıl mesele bu değerleri birebir tutturmak değil, ani değişimlerden kaçınmaktır: kâğıt nem aldıkça genişler, verdikçe büzülür ve bu hareket cildi zorlar. Kışın kaloriferin karşısı, yazın klimanın önü, banyoya ya da mutfağa komşu duvarlar bu yüzden uygun değildir.

Nemin yüksek kalması küfün başlıca sebebidir. Bodrum ve çatı katları, sıcaklık ve nemin en oynak olduğu yerler olarak akla gelen son seçenek olmalıdır.

Işık

Işık hasarı birikimlidir ve geri döndürülemez: mürekkep solar, kâğıt sararır, deri kurur. Doğrudan güneş almayan bir konum en temel korumadır. Çerçeveli eserlerde UV filtreli cam kullanın; sergilenen bir eseri zaman zaman dinlendirmek de iyi bir alışkanlıktır.

Raf düzeni

Büyük boy ve ağır ciltler yatay saklanmalıdır; dik durduklarında kendi ağırlıkları sırtı ve dikişi zorlar. Üst üste konacaksa en fazla iki üç cilt ve daima büyük olan altta olmalıdır.

Normal boy kitaplar dik durabilir; ancak ne rafa sıkışacak kadar bitişik ne de yana yatacak kadar boşlukta olmalıdır. Rafın arka duvarla arasında hava dolaşımı için birkaç santimetre boşluk bırakın.

Eserin kendi kutusu ya da mahfazası varsa en iyi koruma odur: tozu, ışığı ve nem değişimini birlikte azaltır.

Elle tutarken

Yaygın kanının aksine, kâğıt eserlerde pamuk eldiven önerilmez. Eldiven dokunma hassasiyetini azaltır ve sayfayı kaydırarak yırtılma riskini artırır; ayrıca lifleri kâğıdın yüzeyine takılabilir. Temiz, kuru ve kremsiz eller kâğıt için daha güvenlidir. Eldiven asıl olarak fotoğraf, madeni ve cilalı yüzeyler için gereklidir.

Kalın bir cildi tam olarak açmayın; 120 dereceyi aşan bir açı sırtı kalıcı biçimde zorlar. Mümkünse kitap beşiği ya da katlanmış birkaç yastık kullanın. Sayfaları kenarından, iki parmakla ve yavaşça çevirin; tezhipli ya da altın kullanılmış alanlara parmak basmaktan kaçının.

Eserin yanında su bardağı, kahve ya da kalem bulundurmayın; yalnızca kurşun kalem kullanın.

Düzenli kontrol

Yılda bir iki kez rafları gözden geçirmek yeterlidir. Tozu yumuşak kıllı bir fırçayla, sırttan sayfalara doğru değil kenarlara doğru alın. Kâğıt üzerinde beliren küçük kahverengi lekeler, sarımsı halkalar ya da toz benzeri kalıntılar nem ve böcek belirtisi olabilir; erken fark edilirse çözümü kolaydır.

Kısa özet

• Sabit nem ve sıcaklık; kalorifer, klima ve dış duvarlardan uzak
• Doğrudan güneş yok, çerçevede UV filtreli cam
• Ağır ciltler yatay, normal boylar sıkışmadan dik
• Kutusu varsa kutusunda
• Temiz kuru el, tam açmadan, kenardan sayfa çevirme
• Yılda bir iki kez gözden geçirme